15 Nisan 2006 Cumartesi

For Iraqi Students, Hussein's Arrival Is End of History



By Jonathan Finer
Washington Post Foreign Service
Saturday, April 15, 2006; A01

BAGHDAD -- The two-year-old modern history textbook used at Baghdad's Mansour High School for Boys doesn't mention the U.S.-led invasion that toppled Saddam Hussein from power in Iraq in 2003.

There's not a word about Iraq's annexation of -- and subsequent expulsion from -- Kuwait in 1990 and 1991, or its grinding eight-year war with Iran in the 1980s that took the lives of a generation of young men.

Perhaps most conspicuously absent from the book, earlier versions of which were packed with florid praise for Hussein, is any reference to the former dictator. For the purposes of instruction at Mansour High, and most schools across Iraq, history ends in 1968, before the bloodless coup that swept the Baath Party to power.

U.S.-sponsored reconstruction efforts have renovated or rebuilt nearly 3,000 Iraqi schools, retrained 55,000 teachers and administrators and -- under the supervision of the government's de-Baathification commission -- revised or redacted millions of textbooks that glorified 35 years of tyrannical rule. Dozens of schools named for Hussein were reflagged, and once-mandatory courses in nationalism and Baathist ideology were scrapped.

But Iraq's updated history books now contain no information on the pivotal events of the past three decades and more, a fact some teachers and politicians say will handicap students and delay Iraqi society in coming to terms with a long period of uninterrupted trauma.

Education officials said they decided soon after Hussein fell from power that the wounds of his rule were so fresh -- and the potential for retaliatory violence so great -- that the subject was best omitted from school texts, at least for now. This year, a committee of experts selected by the Education Ministry will launch an ambitious overhaul of school curricula. The goal is to produce the first broadly accepted history of Iraq's troubled recent past, a formidable challenge in a country split along ethnic and sectarian lines.

"It will be very, very, very hard to represent all the viewpoints. It cannot be viewed as something imposed by the strongest," said an Education Ministry official who will head the new curricular development committee and is already reviewing nominations for roughly 40 other positions. He agreed to be interviewed on the condition that he not be named because of the sensitivity of the job.

"The former regime used the curriculum as a mouthpiece for its own political interests," he continued. "We have to be careful. We have to be tactful. We need to make books that are acceptable for a Kurd from the north, a child from Ramadi and a girl in Basra."

The committee will begin more or less from scratch. Hussein's ongoing trial -- which is being broadcast in its entirety on local satellite channels -- has helped educate a public starved for accurate information about the former government. A private foundation is planning a museum to document the atrocities committed during his rule, but it may not open for years. In the absence of a comprehensive effort to educate young Iraqis, few educators feel such advances are enough.

"This is a part of Iraq that we are denying. Saddam Hussein is in the people's minds, even if he is removed from the book," said Yahia Abbas, 53, a history teacher at Mansour High, one of Baghdad's most respected schools. "You can't just make 35 years disappear."

On a recent weekday in a shabby, stone classroom, Abbas lectured to about 35 students on the British invasion of Iraq in the 1940s. Eager pupils strained from their seats, arms extended to draw his attention.

"Why did the British attack Baghdad?" Abbas asked, and hands shot up before the words were out of his mouth.

"Sir, sir, sir, sir," begged a hefty 15-year-old. "Because the revolution was demanding independence and because it was supported by Germany and Italy, sir," the boy continued, without pausing for break.

"And remember where the spark for independence came from?" Abbas asked. "Woodrow Wilson, after World War I," three voices seemed to say at once.

On this day, the discussion never strayed into the modern period. When it does and students ask about Hussein, such as during a class this year in which someone compared him to Adolf Hitler, "I dance around the question," Abbas said. "It could be trouble for me."

Jamal Khalid Amin, principal of Mansour High, where about half of the 1,000 students are Sunni Muslims and half are Shiite Muslims, said educators have been intimidated into silence, and not just by government bureaucrats. "This is Iraqi society now -- if you say anything good about Saddam, you will be killed. If you say anything bad, you will be killed by someone else," he said. "We used to be only afraid of Saddam. Now there are many people to fear."

Some additions to the curriculum have already been made. The Shiite politicians who surged to power after Hussein fell insisted that books on Islamic history be infused with more information about figures revered by Shiites, such as Imam Ali, cousin and son-in-law of the prophet Muhammad. They also removed all references to the "Persian enemy," the once-mandatory description of Iran, a Shiite theocracy.

But the silence of the history texts on the subject of Hussein's rule remains a particular concern, educators say. So far, it has meant different lessons taught in different regions, cementing already pronounced fissures.

In the semiautonomous Kurdish region in the north, where Hussein's army carried out a brutal campaign of killings and forced relocations in 1988, teachers lecture freely on the atrocities committed against their relatives.

But in Tikrit, the hub of the area north of Baghdad where Hussein was born, history teachers take a starkly different approach. "We clarify for them that some of the information they get is incorrect and not precise," said Khaldoon Yunis, who teaches history at a local boys' school. "We tell them the reality of how the Persians are the enemy and hate the Arabs. And of how Saddam is a historical leader for the entire Arab nation."

Mohammed Abdul Rahman, a provincial education official in Anbar province, a restive, Sunni Arab-majority swath of western Iraq, said the different teachings were "the start of separation among the people, especially the youth."

"You have the Sunni teacher telling his students that the war with Iran was honest and that Iran is the enemy," he said. "On the other hand, the Shiite teacher tells his students that the war was caused by the Saddam regime against a friendly country and that Iraq lost."

In mixed areas such as Baghdad, teachers say they mostly follow the letter of the text, sometimes confounding students.

"I have so many questions," said Ali Muhammad Dawoud, 14, a student at Mansour who will take his history exams in two months. "Right now the only answers I get are from my friends, my parents or on television."

Special correspondents Omar Fekeiki and Naseer Nouri contributed to this report.

http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/14/AR2006041401591.html

Etiketler: ,

26 Mart 2006 Pazar

İran - Irak Savaşı


Şii Fars - Sünni Arap tarihi düşmanlığı bir yana, savaşın görünürdeki sebebi, iki ülke arasındaki Şatt-ül Arap su yoluna bağlı olan sınır anlaşmazlığıdır. Buna ilaveten iki ülke arasındaki kara sınırı boyunca da çeşitli bölgeler üzerinde anlaşmazlıklar bulunmaktaydı, ki bu bölgeler Kuzey Irak'a kadar uzanmaktadır.

Bu arada Saddam Hüseyin'in savaş kararını bir hafta sonu tatilinde, yeğeni ile ayak üstü tartışarak aldığı söylenir. Saddam'ın liderlik yaptığı dönemdeki icraatlarına bakılacak olursa, çok da absürd bir iddia değildir bu.

İngiltere'nin 1970'lerin başında Körfez'den çekilmesi, iki ülke arasındaki güç dengesini değiştirmişti. 1970'lerin başlarında sınır boyunca zaman zaman sınırlı ölçekte çatışmalar yaşandı. İran'ın bazı kritik petrol bölgelerini ele geçirmesi, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkileri de gerginleştirdi. Irak, Şah karşıtlarını, İran da Kuzey'deki Kürtler'i el altından desteklemeye başladı (gerçi İran'ın Kürtler'e olan desteğinin başlangıcı 1960'lara dayanır). 1973'teki Yom Kippur Arap - İsrail Savaşı bu çekişmeyi bir süre dondurdu, ama savaştan sonra her şey kaldığı yerden - artarak- devam etti. Gerginliğin hat safhaya ulaştığı 1975'te iki ülke anlaşmazlığı çözmek üzere masaya oturdu: Bunda Şah İran'ının ABD desteği ile askeri açıdan büyük ölçüde güçlenmesinin de etkisi vardır.

1975'teki anlaşma sınır anlaşmazlığını tam olarak çözmese de, dondurdu denilebilir. Bu anlaşma ile Şatt-ül Arap'ın yarısı İran'a, yarısı Irak'a verildi ve bir nevi uluslararası su yolu haline geldi. Bu anlaşma Irak ve dolayısıyla Baas rejimi için bir yenilgi idi. Irak bunun üzerine Şatt-ül Arap'a olan bağımlılığını azaltmak için alternatifler aramaya başladı, Kerkük - Yumurtalık ve Suriye üzerinden geçen boru hatları, bu alternatiflerdendir.

1975 anlamasının bir etkisi, iki ülkenin de Körfez'deki petrol sevkiyatı ve bölgedeki petrol tesislerini korumak için silahlanmaya ve üs inşasına ağırlık vermesidir. Irak ordusunun topçu ve roket ağırlıklı yapılanması bu dönemde hız kazanmıştır.

Savaşın bir başka esas sebebi ise İran'daki İslam Devrimi'dir. Bu devrim, diktatör / tek adam yönetimine dayanan bölge Arap devletlerini tehdit ediyordu. Zira devrimi ihrac etmeyi planlayan İran'dan etkilenen / destek alan bölge halkları, tabandan gelen bir hareket ile yönetimleri devirebilirdi. Ayrıca nüfusunun 60%ı Şii olan Irak için, komşu İran'daki devrim, hayati tehlike arz etmekteydi.

Devrim ile birlikte personelinin önemli bölümü idam edilen ya da hapse atılan İran ordusunun gücü son derece zayıflamıştı. Dolayısıyla darbeye en açık konumdaydı. İran'daki iç karışıklık 1975 anlaşmasının gurur kırıcı sonuçlarını bertaraf etmek, ilave kazanımlar elde etmek ve Arap dünyasında prestij kazanmak için kaçırılmayacak bir fırsat olarak görünüyordu. Saddam Hüseyin'in kesin bir zafer kazanmak için kendisine güven duyması makul olarak kabul edilebilir sanırım.

Burada enteresan bir not düşmekte fayda var: İslam Devrimi sırasında Humeyni'ye destek olan İran Kürtleri (KDPI), devrimden sonra Humeyni'nin hiç bir şekilde otonomi veya benzeri haklar vermeyeceğini açıklaması üzerine ve Irak örtülü desteği ile, İran'a karşı ayaklandılar. Ayaklanmanın odak noktasında meşhur Mahabad kenti vardı (hani şu 1920'deki ömrü bir seneyi geçmeyen Kürt Devleti'nin kurulduğu kent).

İran Devrimi'nden sonra 1979 yılı, iki tarafın karşılıklı diğer tarafın muhalif gruplarını desteklediği bir "ayaklanmacılar savaşı"na sahne olur. Suikast girişimleri, sınır çatışmaları, bombalaalar "vaka-i adiye" haline gelir. Irak Şah Devrimi'nden kaçanlara kucak açar, İran Kürtleri'ni silahlandırır, İran ise Irak Şiileri ve Kürtleri'ni... Bu sırada 1979 sonlarında Ayetullah Humeyni'nin bir radyo yayınında Irak ordusuna Saddam'ı devirme çağrısı yapması tansiyonu yükseltir. Irak, sınırdaki bazı İran kentlerini bombalayarak ve Şii cemaat içinde büyük çaplı tutuklamalar (tutuklama = idam) gerçekleştirerek cevap verir.

1980 yazı boyunca Kasr-ı Şirin merkezli olarak cereyan eden çatışmaların boyutu giderek büyür. Bu aşamada geniş ölçekli bir savaş hala uzaktadır, ancak Saddam İran'ı işgal kararı alır. Bu kararı almasındaki gerçek etkenler hala tam olarak bilinmiyor, ancak aşağıdakiler genel olarak fikir verebilir:

1. Baas rejimini İran İslam Devrimi'nin yıkıcı etkisinden korumak

2. 1975 anlaşması uyarınca İran'ın Irak'a devretmeyi vaat ettiği ancak devretmediği toprakları ve mümkünse daha fazlasını ele geçirmek.

3. Irak'ın Şatt-ül Arap su yolu üzerindeki tam hakimiyetini tekrar kazanmak.

4. Ezeli rakip İran'ın askeri gücünü ezmek ve gelecekte tehdit olmasının önüne geçmek.

5. Humeyni'nin devrilmesini sağlayacak ortamı hazırlamak, İran muhaliflerini organize etmek.

6. Geniş petrol yataklarına sahip olan Kuzistan'ı ele geçirmek.

7. Kazanılacak zaferle Arap dünyasında prestij ve liderlik elde etmek. İsrail'le barış imzalayarak Arap dünyasında saygınlığını büyük ölçüde yitiren Mısır ve zayıflamış Suriye'nin önüne geçmek ve Baas rejiminin ülke içindeki otoritesini kuvvetlendirmek.

Savaş başlarken İran'ın durumu ise oldukça karışıktı. İran'daki halk ayaklanmasının Irak'a ve oradan bölgeye yayılacağına dair umut vardı; bu, Humeyni'nin aşırı saldırgan söylemlerinin de sebebidir. Ordu üzerinde tam hakimiyet elde etmek için geniş çaplı tutuklama ve idamlar gerçekleştirildi. Özellikle daha modern görüşlere sahip hava ve deniz kuvvetleri yetişmiş personel bakımından zafiyete uğramış durumdaydı. Rejim bir yandan da kendi güvenilir ordusunu kurmaya girişti: Devrim Muhafızları böyle ortaya çıktı.

22 Eylül 1980'de Saddam Hüseyin 1975 anlaşmasının artık geçerli olmadığını ve Şatt-ül Arap'ın tekrar Irak egemenliğine girdiğini ilan etti. Aynı gün Irak güçleri, hava kuvvetlerinin de desteği ile odak noktası Kuzistan olan geniş çaplı bir saldırı başlattı.

İran, 1981 başlarındaki karşı saldırısı ile Kuzistan'ın tekrar ele geçirdi.

1982 - 1984 arası, iki taraf da karşılıklı saldırılar ile birbirini yıprattı. "Somme v2.0, Middle East Edition"

Bu esnada savaş özellikle Körfez'de kızışmaya başladı. İki taraf da, hasmının savaşa devam etme kabiliyetini sekteye uğratmak için ekonomik hedeflere yöneldi. "Tanker Savaşları" olarak adlandırılan dönem başladı. Savaşın 1984 - 1987 arasındaki periyodunda cereyan eden ve iki tarafın karşılıklı Basra Körfezi'ndeki petrol trafiğine saldırılarının gerçekleştiği Tanker Savaşları, İran - Irak Savaşı'nın etkilerinin küresel ölçeğe genişlemesine ve savaşa dolaylı da olsa büyük güçlerin müdahil olmasına sebep olmuştur. Bu dönemde ayrıca dünyadaki petrol fiyatları artmıştır.

İlk olarak Irak, Mayıs 1981'de Basra Körfezi'nin büyük kısmını tek taraflı olarak açık bölge ilan etmiş ve buraya giren tüm gemileri vuracağını ilan etmiştir. İran için hayati öneme sahip petrol nakliyatı bu bölgeden gerçekleşmektedir, bu nakliyatın devamı İran'ın korkunç maliyetleri bulan savaşı finanse etmesi için gereklidir. 1981'den 1984'e kadar olan safhada Irak tarafından daha ziyade kısıtlı ölçekte saldırılar gerçekleşmiş, bazı İran petrol platformları ve limanları vurulmuştur.

Mart 1984'te Irak, açık bölgenin sınırlarını tüm körfezi kapsayacak ölçüde genişletmiş ve Fransa'dan yeni savaş uçakları (kiralık Super Etendard'lar ve daha sonra Mirage F1'ler) ve güdümlü füzeler (Exocet) satın almıştır. bu dönemde Irak tarafından İran'a giren ve bu ülkeden ayrılan petrol tankerlerine karşı yoğun bir saldırı dalgası başlamıştır. Hedefler arasında tankerlere ilaveten nakliye gemileri de bulunmaktadır. Irak saldırıları İran'ın petrol ihracatını yarı yarıya düşürür, İran da karşılık olarak Körfez'e giren ve Irak'a doğru yol alan petrol tankerlerine saldırmaya başlar. Arada pek çok sivil veya başka ülkelerden gemi isabet alır, bazıları batar: Tanker savaşı yavaş yavaş kontrolden çıkmaktadır.

Bunun üzerine iki taraf arasında BM hakemliğinde bir moratoryum imzalanır ve karşılıklı sivil hedeflere saldırılmayacağı garantisi verilir. Ancak bir süre sonra Irak bu moratoryumu ihlal etmeye başlar. Deyim yerindeyse yüzen her şeye saldırmaya, füze sallamaya başlar. Bunun üzerine İran da gemi azıya alır. Artık bir nevi hedef gözetilmeden karşılıklı atış yapılmaya başlanır ve pek çok tarafsız petrol tankeri batar, bunun da etkileri petrol fiyatlarında görülmeye başlar. Burada da devreye ABD, SSCB, Japonya ve pek çok Avrupa devleti girer. Anılan ülkeler Körfez'e giren tankerleri kendi korumaları altına alır ve kendi bayraklarını çeker. Yani söz gelimi ABD bayrağı çekmiş bir tankere saldırmak ABD'ye saldırmak anlamına gelecektir.

Bu sırada enteresan bir şey olur.

Bir Irak Mirage F1 savaş uçağı bir Exocet anti gemi füzesi ateşler. Hedefi bir petrol tankeridir, en azından Iraklı pilot öyle sanmaktadır. Ancak füze vura vura USS Stark adlı ABD fırkateynini vurur! 37 denizci ölür. ABD esip gürler, ama Irak'a karşı değil.

Saldırıdan İran'ı sorumlu tutar ABD. Buna göre İran bu tür saldırıları provoke etmektedir.

İran altta kalır mı? o da ABD'ye esip gürler. Yetmez Körfez'e daha fazla mayın yerleştirir. O da yetmez ABD bayrağı çekilmiş petrol tankerlerine ve ABD devriye gemilerine vur kaç saldırıları yapar.

ABD de bunun altında kalmaz. ABD özel timleri bir kaç İran petrol platformuna operasyon düzenler, platformları tamamen imha eder.

İran bunun altında kalır.

Öte yandan 1984'e kadar olan süreçte kara savaşındaki "berabere"lik ve Irak'ın başlangıçtaki kazanımlarını teker teker kaybetmesi, Saddam Hüseyin'i İran'la ateşkes zemini aramaya iter. Baas rejiminin görüşme teklifleri Tahran tarafından reddedilir.

1987'ye kadar sayısız "Şafak" ve "Kerbela" harekatında insan dalgaları, motosikletli Besic militanları kullanılır. Mevziler sık sık el değiştirir, iki taraf da hiç bir pozitif gelişme gösteremez. TRT-1'deki akşam haberlerinde sık sık topçuları, BM-21 Grad roketlerini, Kalaşnikofları veya G-3'leriyle bel hizasından hedef gözetmeksizin ateş eden askerleri görürüz. İranlı ortaokul çocukları insan dalgası ("human wave") taktikleriyle Irak cephelerine saldırtılır, Irak, İran şehirlerine uzun menzilli füzeler atar, İran da tabi bunun altında kalmaz, petrol fiyatları artar... Derken iki taraf da "artık yeter" demeye karar verir. Yıl 1988 olur. İran Irak savaşı sona erer...

Sonuçta ne olur?

- Irak'ın anormal artan borçları ekonomik olarak onu en az 20 yıl geriye götürür. Bunda tanker savaşları süresince sekteye uğrayan petrol sevkiyatının büyük etkisi vardır. Öyle ki 1988'den sonra tüm petrol gelirlerini olduğu gibi altyapı yatırımına harcasa bile, bir 20 yıl daha savaştan önceki durumuna ulaşamayacaktır. Sonuçta borç yiğidi sağlam kamçılar, Kuveyt'e saldırır Saddam.

- İran'ın petrol gelirleri ve enerji altyapısı çöker. Ekonomik kriz ülkeyi boğar. Irak'tan farklı bir durum söz konusu değildir. Ayrıca Körfez'deki petrol nakliyatını kontrol etmek için güdümlü füzelere ve mayınlara inanılmaz yatırım yapılmaya başlanır.

- ABD, bölgedeki petrol sevkiyatının hem kendisi hem de küresel satranç oyunu üzerindeki önemini anlar. Bölgeye daha fazla yerleşir. 1991'deki Körfez Savaşı da bunun tuzu biberi olur. 2003'deki İkinci Körfez Savaşı ise creme de la creme.

Askeri veya siyasi açıdan daha yazacak çok şey var bu savaşla ilgili ama değer mi, bilemiyorum.. Tıpkı her ölümün erken olduğu gibi, her savaş saçmadır. Ama İran Irak Savaşı, "Saçma Savaşların Anası"dır[*] benim gözümde...






Not: USS Stark daha sonra tamir edilir. Şu anda Polonya donanmasında hizmet vermekte.





[*]: Nasıl analoji yaptım ama Saddam'ın "Tüm Savaşların Anası" söylemini kullanarak :)

Etiketler: , , ,

06 Aralık 2005 Salı

Darth Vader'ın Irak'ta Ne İşi Var?

Star Wars'ı ve efsanevi kötü karakteri, Sith lordu, karanlıkların efendisi Darth Vader'i bilmeyen yoktur herhalde. Karizmatik ses tonu (James Earl Jones sağolsun), uzun boyu ve insanları boğuşu onu daha bir korkutucu ve etkileyici kılıyordu şüphesiz. Ancak onu etkileyici bulanlar arasında biri vardı ki...


Uday Hüseyin de bir Star Wars hayranıydı ve Saddam Hüseyin'in kişisel korumalığını üstlenen "Fedayeen" birliklerinin miğferlerini bizzat kendisi tasarlamıştı.. Bilin bakalım bu miğferleri çizerken nereden ilham almıştı? Resimlere bakıp larar verin:










Bazı linkler:
http://www.cascoscoleccion.com/iraq/iradarva.htm (İngilizce Çevirisi)
http://www.strategypage.com/htmw/htinf/articles/20030415.aspx
http://www.freerepublic.com/focus/f-news/885667/posts

Etiketler: ,

03 Mayıs 2005 Salı

"Tanker Savaşları"

“Tanker Savaşları”, İran Irak savaşı'nın daha ziyade 1984 - 1987 arasındaki periyodunda cereyan eden ve iki tarafın karşılıklı Basra Körfezi'ndeki petrol trafiğine saldırılarının gerçekleştiği döneme verilen isim... Bu dönem, İran - Irak savaşı'nın etkilerinin küresel ölçeğe genişlemesine ve savaşa dolaylı da olsa büyük güçlerin müdahil olmasına sebep olmuştur. Tanker Savaşları sırasında ayrıca dünyadaki petrol fiyatları hatırı sayılır ölçüde artmıştır.

İlk olarak Irak, mayıs 1981'de Basra Körfezi'nin büyük kısmını tek taraflı olarak açık bölge ilan etmiş ve buraya giren tüm gemileri vuracağını ilan etmiştir. İran için hayati öneme sahip petrol nakliyatı bu bölgeden gerçekleşmektedir, bu nakliyatın devamı İran'ın korkunç maliyetleri bulan savaşı finanse etmesi için gereklidir. 1981'den 1984'e kadar olan safhada Irak tarafından daha ziyade kısıtlı ölçekte saldırılar gerçekleşmiş, bazı İran petrol platformları ve limanları vurulmuştur.

Mart 1984'te Irak, açık bölgenin sınırlarını tüm Körfezi kapsayacak ölçüde genişletmiş ve Fransa'dan yeni savaş uçakları ve güdümlü füzeler satın almıştır. Bu dönemde Irak tarafından İran'a giren ve bu ülkeden ayrılan petrol tankerlerine karşı yoğun bir saldırı dalgası başlamıştır. Hedefler arasında tankerlere ilaveten nakliye gemileri de bulunmaktadır. Irak saldırıları İran'ın petrol ihracatını yarı yarıya düşürür, İran da karşılık olarak körfeze giren ve Irak'a doğru yol alan petrol tankerlerine saldırmaya başlar. Arada pek çok sivil veya başka ülkelerden gemi isabet alır, bazıları batar. Tanker savaşı yavaş yavaş kontrolden çıkmaktadır.

Bunun üzerine iki taraf arasında BM hakemliğinde bir moratoryum imzalanır ve karşılıklı sivil hedeflere saldırılmayacağı garantisi verilir. Ancak bir süre sonra Irak bu moratoryumu ihlal etmeye başlar. Deyim yerindeyse yüzen her şeye saldırmaya, füze sallamaya başlar. Bunun üzerine İran da gemi azıya alır. Artık bir nevi hedef gözetilmeden karşılıklı atış yapılmaya başlanır ve pek çok tarafsız petrol tankeri batar, bunun da etkileri petrol fiyatlarında görülmeye başlar. Burada da devreye ABD, SSCB, Japonya ve pek çok Avrupa devleti girer. Anılan ülkeler körfeze giren tankerleri kendi korumaları altına alır ve kendi bayraklarını çeker. Yani söz gelimi ABD bayrağı çekmiş bir tankere saldırmak ABD'ye saldırmak anlamına gelecektir.

Bu sırada enteresan bir şey olur.

Bir Irak Mirage F1 savaş uçağı bir Exocet anti gemi füzesi ateşler. Hedefi bir petrol tankeridir, en azından Iraklı pilot öyle sanmaktadır. Ancak füze vura vura USS Stark adlı ABD fırkateynini vurur! 37 denizci ölür. Irak resmen yusuf yusuf modunda ABD'den milyonlarca kez özür diler, denizcilerin ailelerini tazminata boğar. Bir ABD karşı saldırısından korkmaktadır. ABD esip gürler, ama Irak'a karşı değil.

Saldırıdan İran'ı sorumlu tutar ABD. Buna göre İran bu tür saldırıları provoke etmektedir.

İran altta kalır mı? O da ABD'ye esip gürler. Yetmez körfeze daha fazla mayın yerleştirir. O da yetmez ABD bayrağı çekilmiş petrol tankerlerine ve ABD devriye gemilerine vur kaç saldırıları yapar.

ABD de bunun altında kalmaz. ABD özel timleri bir kaç İran petrol platformuna operasyon düzenler, platformları tamamen imha eder.

İran bunun altında kalır.

Bu arada savaş diğer cephelerde tüm şiddetiyle, tüm korkunçluğuyla, tüm saçmalığıyla devam eder. İranlı ortaokul çocukları insan dalgası taktikleriyle Irak cephelerine saldırtılır, Irak, İran şehirlerine uzun menzilli füzeler atar, İran da tabi bunun altında kalmaz, petrol fiyatları artar, derken iki taraf da "artık yeter" demeye karar verir. Yıl 1988 olur. İran Irak savaşı da, tanker savaşları da sona erer.

Sonuçta ne olur?

- Irak'ın anormal artan borçları ekonomik olarak onu en az 20 yıl geriye götürür. Bunda tanker savaşları süresince sekteye uğrayan petrol sevkiyatının büyük etkisi vardır. Öyle ki 1988'den sonra tüm petrol gelirlerini olduğu gibi altyapı yatırımına harcasa bile, bir 20 yıl daha savaştan önceki durumuna ulaşamayacaktır. Sonuçta borç yiğidi sağlam kamçılar, Kuveyt'e saldırır Saddam.

- İran'ın petrol gelirleri ve enerji altyapısı çöker. Ekonomik kriz ülkeyi boğar. Irak'tan farklı bir durum söz konusu değildir. Ayrıca Basra Körfezi'ndeki petrol nakliyatını kontrol etmek için güdümlü füzelere ve mayınlara inanılmaz yatırım yapılmaya başlanır.

- ABD, bölgedeki petrol sevkiyatının hem kendisi hem de küresel satranç oyunu üzerindeki önemini anlar. Bölgeye daha fazla yerleşir. 1991'deki Körfez Savaşı da bunun tuzu biberi olur. 2003'deki İkinci Körfez Savaşı ise creme de la creme.

Etiketler: , , , , , ,

28 Nisan 2005 Perşembe

Al Khafji Muharebesi (29 Ocak 1991)

29 Ocak 1991 akşamüstü Suudi Arabistan’daki üssünden, SCUD fırlatma bölgelerini tespit etmek için havalanan E-8 JSTARS uçağı, birkaç saat sonra Irak’ın Suudi Arabistan sınırına yakın hatlarında zırhlı birlik hareketi tespit etti. Bu oldukça şaşırtıcı bir tespitti, çünkü radar ekranında oldukça geniş bir birlik hareketi görülüyordu. Iraklılar Suudi Arabistan’ın Al Khafji sınır kasabasına doğru 5nci Mekanize ve 3ncü Zırhlı Tümenleri ile harekete geçmişlerdi: Irak uzun süredir propagandasını yaptığı kara savaşını başlatmak için harekete geçmişti. Al Khafji’ye yapılan bu harekat, Irak’ın tüm I. Körfez Savaşı boyunca planlayıp icra ettiği tek operasyondur. Kamuoyunda fazla dikkat çekmemiş olsa da Al Khafji muharebesi, hava gücünün kara savaşındaki rolü açısından son derece önemli bir hadisedir.

29 Ocak saat 2000’de Al Khafji yakınlarında bulunan Deniz Piyadesi keşif birlikleri, kasabaya doğru ilerleyen ve T-62 ve BMP-1’lerle desteklenen Irak 5nci Mekanize Tümen birliklerini tespit etti. Keşif birimleri ilk teması TOW atışları ile sağladıktan sonra yakın hava desteği talep ettiler (Irak operasyonu desteklemek için herhangi bir hava harekatı düzenleyecek durumda değildi, kara birlikleri hava desteğinden mahrumdu). Deniz Piyadesi ve Hava Kuvvetleri’ne ait 3 AC-130, 2 F-15E, 2 F-16C (LANTIRN donanımlı) ve 4 A-10’dan oluşan CAS paketi bölgeye 2130’da ulaştı. Irak saldırısının bu ilk dalgasının püskürtülmesi birkaç saat sürdü. Irak birlikleri 10 adet T-62 kaybederek Kuveyt’e geri çekildiler. Gece boyunca süren çarpışmalarda ABD güçlerinin kaybı ise dost ateşiyle vurulan 2 LAV aracı ve bu araçlarda bulunan 11 deniz piyadesi oldu.

5nci Mekanize Tümen’inkinden kısa süre başlayan Irak 3ncü Zırhlı Tümeni’nin batıdan gerçekleştirdiği harekat, 2240’da tespit edildi. Bu istikamette bulunan Deniz Piyadesi öncü birlikleri TOW ve makineli tüfek ateşi ile karşı koymaya çalıştılar ve hava desteği talep ettiler. Zira 50 kadar tankın geldiğini tespit etmişlerdi ve Iraklılar oldukça tehlikeli biçimde onları kuşatmaya başlamıştı. 2300 civarında bölgeye ulaşan F/A-18, A-6, A-10, F-16 uçakları ve AH-1 helikopterleri 3 saat boyunca bölgede CAS görevleri icra ettiler. Iraklılar gece 0200 sularında saldırıyı durdurdu ve geri çekilmeye başladı. Kuzeybatıdan 0100 sularında başlayan saldırı ise sabaha karşı yoğun hava saldırısı nedeniyle sonuçsuz kaldı.

Sahil boyunca güneyden ilerleyen 5nci Mekanize Tümen’e ait birimler, orta ve batı hatlardan saldıran birliklerin aksine oldukça başarılı oldu. 29 Ocak gece 2300’de Suudi sınırını geçen bu birlikler AC-130 ve AH-1’lerin yoğun saldırıları altında 13 araç kaybetme pahasına, Al Khafji’nin hemen dışında mevzilenmiş Suudi birliklerini püskürterek kasabaya girmeye başladılar. Kasabayı ele geçiren Iraklılar ile Koalisyon güçleri arasındaki çatışmalar 3 gün sürdü. Durmaksızın süren hava saldırısı ve kuşatma neticesinde Irak birliklerinden Kuveyt’e çekilemeyenler 31 Ocak’ta Suudi ve Katar güçlerine teslim oldular.

Al Khafji Muharebesi, özellikle yakın hava desteği (CAS) konsepti açısından ders sayılabilecek olaylarla doludur:

1) JSTARS sistemi, Irak birliklerinin hareketini önceden tespit ederek etkinliğini kanıtlamıştır. Bu da hava konuşlu yer gözetleme platformlarının ne derece büyük bir kuvvet çarpanı olduğunu göstermiştir. Tüm savaş boyunca JSTARS Irak ve Kuveyt’in taktik ve stratejik resmini çıkararak son derece önemli istihbarat bilgileri sağlamıştır. Burada son derece ilginç olan husus, Körfez Krizi’nin akabinde bölgeye ulaşan E-8 JSTARS mürettebatının daha önce diğer uçaklarla koordineli CAS operasyonu yürütme konusunda hiçbir eğitim almamış olmasıdır. USAF Körfez Savaşı’ndan önce JSTARS’ı sadece bir gözetleme uçağı olarak düşünüyordu, savaş sırasında E-8 komuta kontrol ve erken ihbar görevlerini büyük başarıyla yerine getirmiştir.

2) ABD Deniz Piyadesi birlikleri düşmanı tespit eder etmez hava desteği talep etmişlerdir. Gece harekat yapma yeteneğinin kısıtlı olmasından dolayı temel CAS platformu olan A-10’dan ziyade F-16 tercih edilmiştir. İleri hava kontrolörünün (Forward Air Controller - FAC) sıkı koordinasyonu ile yürütülen bombardımanda yine de dost ateşi vakaları görülmüş, 11 deniz piyadesi dost uçaklardan açılan ateş sonucu hayatlarını kaybetmişlerdir. Bu da ne kadar başarıyla icra edilirse edilsin CAS görevlerinde dost ateşi vakalarının önüne geçmenin zorluğunu gözler önüne sermiştir.

3) Yoğun hava desteğinin kara harekatlarındaki önemi bir kez daha görülmüştür. ABD liderliğindeki Koalisyon uçakları, Al Khafji kasabasını havadan ablukaya alarak Iraklılar’ın takviye almasını önlemiş ve teslim olmalarında büyük rol oynamıştır. Bunun aksine hiçbir hava desteğine sahip olmayan Irak birlikleri hem saldırı esnasında hem de kasabadaki çatışmalarda çok yüksek oranda kayıp vermiştir (Irak güçleri kendilerini hava saldırılarına karşı korumak için havaya rastgele antitank roketi ateşlemek zorunda kalmıştır). 29-31 Ocak arası Al Khafji üzerine sadece CAS görevli 1000’den fazla sorti yapılmıştır.

Yaklaşık 4 gün süren muharebeler sonucunda Al Khafji’ye saldıran Irak birliklerinin kaybı 544 tank, 314 zırhlı personel taşıyıcı ve 425 çekili / kundağı motorlu toptur. Irak ordusunun en iyi birliklerinden birisi olan 5nci Mekanize Tümen tamamen imha edilmiştir. Bu tümenden ele geçirilen ve daha önce İran-Irak Savaşı’nda da bulunmuş bir Iraklı savaş esirinin ifadesine göre; yaklaşık yarım saat süren hava saldırısı, 8 yıl süren savaştan daha fazla kayba yol açmıştır. Çatışmanın ilerleyen günlerinde sadece savaş uçaklarının bölgede görülmesi bile Iraklılar’ın araçlarını bırakıp kaçmasına sebep olmuştur.

Irak’ın Al Khafji kasabasına tam olarak hangi amaçla saldırdığı hala tespit edilememiştir. En çok kabul gören tahmin, Saddam Hüseyin’in, Koalisyon güçlerini bir kara savaşına çekerek yüksek kayıp vermelerini sağlamayı istemesidir.

http://www.afa.org/magazine/Feb1998/0298epic.asp

Etiketler: , , , , , , , , , ,

26 Nisan 2005 Salı

Osiris’in Ölümü: Osirak Saldırısı


Irak’ta 1968 yılında Saddam Hüseyin liderliğindeki Baas Partisi’nin iktidarı ele geçirmesi, bölgedeki güç dengelerini temelden sarsan çok önemli bir gelişme olmuştur. Bir nevi diktatörlük niteliği taşıyan yönetimi ve özellikle Arap dünyasının liderliğine soyunması, Irak’ı dış ilişkiler ve İsrail konusunda daha aktif ve dolayısıyla daha agresif bir politika izlemeye yöneltmiştir. Bu politik aktivizme yönelimin bir diğer sebebi de diktatörlüklerin doğasında gelen güç ile kitleleri uyuşturma, halka zafer, ihtişam ve kudret vaat etme (ve kimi zaman bu vaadi yerine getirme) zorunluluğudur. Demokrasi geleneği olmayan toplumlarda güç ve dolayıyla güç temsilcisi araçlar halk desteği demektir.

İsrail’in 1948 yılında kurulması ve hemen ardından başlayıp uzun yıllar devam eden Arap – İsrail savaşları, aynı zamanda Arap devletleri arasında da çekişmelere sahne olmuştur. İsrail’in karşısına güçlü şekilde çıkan Arap devleti aynı zamanda diğer Arap devletlerine de önderlik etme şansı yakalama durumundadır. Bu güç dengesi –ya da dengesizlik durumu- 1979’daki İran İslam Devrimi ile bambaşka bir boyut kazanmıştır. İran’daki devrimin uluslar arası arenada en fazla etkileme potansiyeline sahip olduğu ülke Irak idi. Sonuçta Irak 1980 yılında İran’a saldırdı ve son derece kanlı, yoğun bir savaş başlamış oldu. Bu savaş, yukarıda bahsedilen Arap dünyası liderliği açısından Irak için bir nevi prestij meselesi olma özelliğini de taşımaktaydı.

Irak ve Nükleer Programı

Irak ilk olarak 1963 yılında SSCB’den deneme ve eğitim amaçlı bir reaktör satın almış ve 1969 yılında bu reaktörü çalıştırmaya başlamıştı. Aynı yıl imzalanan NPT (Non Profileration of Nuclear Weapons Treaty) anlaşması ile Irak, nükleer silah sahibi olmayacağını vaad etmişti. 1970’lere gelindiğinde Irak özellikle Fransa ile nükleer alanda yoğun bir işbirliği arayışına girdi. Fransa’nın 1976 yılında Irak’a 40 Megawatt gücünde bir araştırma reaktörü satmayı kabul etmesi ile bu çalışmalar daha da yoğunlaştı. Antik Mısır mitolojisinde ölüm tanrısı olan Osiris adındaki ve MTR (Material Testing Reactor) tipindeki bu reaktör, Irak için modifiye edildi ve ismi Osiris ve Irak kelimelerinin birleşmesi ile Osirak olarak konuldu. Irak yine 1976 yılında nükleer araştırma programını IAEA (Uluslar arası Atom Enerjisi Kurumu) denetimine açmayı kabul etti. Kurulacak reaktör için Bağdat’ın 20 km kadar güneydoğusundaki El Tuveythe seçildi ve Fransız teknisyen ve mühendisler gözetiminde çalışmalara başlandı. Reaktör, Irak tarafından, Baas Partisi’nin iktidara 1968’de iktidara geldiği aya ithafen Temmuz-1 olarak adlandırıldı.

Gerek Irak’ın nükleer alandaki çalışmaları gerekse Fransa ile işbirliği, İsrail’in yoğun tepkisini çekti. Daha önceden başka bir Müslüman ülke, Pakistan, nükleer silaha erişmiş bulunuyordu. Ancak bu sefer tehlike İsrail’e çok daha yakın durumdaydı. Ayrıca bu reaktörün MTR tipinde olması da Irak’ın bu teknolojiyi nükleer silah elde etmek için kullanabileceği şüphelerini uyandırıyordu. Zira test amaçlı olan MTR reaktörleri daha ziyade halihazırda nükleer santrale sahip ülkeler tarafından tercih edilmektedir. Ancak gerek Irak’ın IAEA ile yaptığı işbirliği ve tüm denetimleri kabul etmesi, gerekse Fransa’nın süreçte oldukça titiz davrandığını deklare etmesi, bu reaktörün gerçekten enerji amaçlı yapıldığını iddia eden kesimin elini güçlendirmekteydi.

Saldırı Planının Oluşması

1976 – 1979 yılları, İsrail’in Osirak konusunda Fransa’ya uyguladığı çok yoğun siyasi baskıya sahne oldu. Ancak Fransa’nın taviz vermez tavrı ve bazı değerlendirmelere göre İsrail’de yaklaşan seçimler bu girişimleri sonuçsuz bıraktı. Söz konusu yorumlar, dönemin İsrail Devlet Başkanı Menahem Begin’in seçmen karşısına girdiği politik mücadeleyi kaybetmiş ve en büyük düşmanlarından birinin nükleer silaha sahip olmasını engelleyememiş birisi olarak çıkmak istemediğini değerlendirmektedir. Politik girişimlerin sonuç vermeyeceği kararına varan Begin, Ekim 1979’da İsrail Savunma Güçleri (IDF) Genel Kurmay Başkanı’na, Osirak reaktörüne olası saldırı planlarını hazırlaması için direktif verdi. Bu emrin verilmesini sağlayan sebep olarak İsrail istihbaratının, Irak’ın Osirak reaktörünü inşa etmedeki amacının nükleer silah yapımı olduğu yönündeki raporu gösterilir. Begin’in saldırı fikrini hükümete sunması, bu konuda sert tartışmalara sebep oldu. Karara muhalefet edenlerin başlıca argümanları İsrail’in uluslar arası arenada saldırgan ve haksız konuma düşebileceği, o dönemde Irak ile iyi ilişkileri bulunan ABD’nin İsrail aleyhine tutum takınabileceği ve olası bir radyoaktif serpinti durumunda İsrail’in çok güç durumda kalabileceği idi. Bu süreç sonunda muhaliflerin en önde gelen isimlerinden Savunma Bakanı Ezer Weizmann 28 Ağustos 1980 tarihinde istifa etti. Bu gelişmeden kısa süre sonra Osirak bombalandı. Ancak İsrail değil, İran tarafından…

1980’de başlayan İran-Irak Savaşı, Irak’ın planladığı gibi gelişmedi ve Irak başlangıçta belirlemiş olduğu hiçbir taktik hedefe ulaşamadı. İran, devrimin kaos ortamından beklenmedik ölçüde çabuk sıyrıldı ve etkin bir direniş gösterdi. Savaş gittikçe daha da yoğunlaşmaya ve yayılmaya başladı. Bu durum hem Irak’ın nükleer programının yavaşlamasına hem de tüm dikkatinin İran cephesine odaklanmasına sebep oldu. İşte bu durumu lehine bir fırsat olarak gören İsrail, gizli kanallar ile İran’ı Osirak tesislerine saldırması konusunda teşvik etme çalışmalarına başladı ve buna ilaveten bazı istihbarat bilgilerini İran’a sağladı. Sonuç olarak 30 Eylül 1980’de İran Hava Kuvvetleri’ne ait F-4E Phantom uçaklarından oluşan bir filo, esas olarak Bağdat yakınlarındaki bir elektrik santralini vurma görevi ile havalandıkları bir sortide Osirak’ı da bombaladılar. Tesise sınırlı ölçekte hasar verildiği rapor edildi. Bu kısmi başarı bile İsrail için son derece önemli idi, İsrail’e ihtiyacı olan zamanı kazandırmıştı.

Osirak’a yapılacak saldırı planında en başta göz önüne alınması gereken konu, reaktöre yakıt konulmadan önce saldırılması gerektiği idi. Yakıt konulup devreye girmesinden sonra reaktöre verilecek hasar bölge için son derece ölümcül olabilecek bir radyoaktif sızıntıya sebep olabilirdi. Bu da İsrail’in uluslar arası durumu için son derece olumsuz bir etki yaratırdı. İlaveten tesislerin İsrail’e olan mesafesi bir takım teknik problemleri beraberinde getirmekteydi. O dönem IDF Hava Kuvvetleri envanterine yeni girmekte olan F-16A Block-5 uçakları bu görev için en uygun platformlar olarak seçildi. ( Burada ilginç olan nokta, saldırıda görev almış uçakların esasen İran için üretilmiş olmasıdır. İran, İslam Devrimi’nden önce 1976 yılında ABD’ye 160 (+140 opsiyon) adet F-16A/B siparişi vermiş, bu sipariş 1979’daki devrimle birlikte iptal edilmişti. Bu zamana kadar üretilmiş uçaklar ise İsrail’in siparişini karşılamak için bu ülkeye satılmıştı ). Osirak ile İsrail arasındaki 1100 km’lik mesafe F-16’ları menzil konusunda oldukça zorlayıcı görünmekteydi. Bu mesafeyi, hem de tespit edilmeden kat etmek için alçaktan uçmak, performans ve tasarım açısından oldukça kısıtlayıcıydı. Sonuç olarak F-16’ların iki adet kısa menzilli havadan havaya füze, iki adet 1000 kg’lik Mk.84 serbest düşümlü bomba ve üç adet yedek yakıt deposu şeklinde donatılmalarına karar verildi. Bu konfigürasyonda kendilerini korumaları çok zor olduğu için yol boyunca AIM-9 Sidewinder ve AIM-7 Sparrow yüklü F-15A’lar eskortluk yapacaktı. Kalkış üssü olarak Sina Yarımadası’nın kuzeyindeki Etzion üssü seçildi. Yol boyunca Ürdün, Suudi Arabistan ve Irak radarlarına tespit edilmemek için çok alçak irtifadan (9 - 20 metre) uçulacaktı.

“Opera Operasyonu”

Menahem Begin’in Ekim 1980’de verdiği direktifin ardından, Aralık ayında IDF Hava Kuvvetleri “Opera Operasyonu” adını verdiği saldırının planınlarını tamamladı ve bir rapor ile Menahem Begin’e operasyona hazır olduklarını bildirdi. Saldırı için belirlenen tarih 10 Mayıs 1981 idi. Ancak saldırıya kısa bir süre kala Şimon Peres’in önerisi ile plan iptal edildi: Fransa’daki genel seçimlerin sonucu beklenecekti. Eğer yeni hükümet İsrail’in taleplerini dinleyecek olursa bu riskli saldırıya gerek kalmayabilirdi. Ancak seçim galibi François Mitterrand da bu konuda tavır değişikliği yapmayınca saldırı emri tekrar verildi. Bu sefer belirlenen tarih 7 Haziran 1981 Pazar’dı. Bu iki açıdan kritik bir tarihti. Birincisi, reaktör bu tarihten kısa bir süre sonra devreye girecekti, yani 7 Haziran son şanstı. İkincisi, tesislerdeki Fransız danışman ve mühendisler Pazar günü tatil yaptıkları dolayısıyla işbaşında olmayacakları için saldırıda hayatlarını kaybetmeleri riskinden kaçınılıyordu. İsrail’in bunun gibi hukuki boyutu son derece karmaşık bir saldırıda Fransa ile karşı karşıya gelmesi istenebilecek belki de en son şeydi.

7 Haziran günü pilotlara brifing bizzat ISF Genel Kurmay Başkanı Korgeneral Raful Eitan tarafından verildi. Öğleden sonra 1555’te, 15 saniye arayla, önce dörderli iki kol halinde toplam 8 adet F-16A (110. ve 117. Filolar), ardından da üçerli iki kol halinde toplam 6 adet F-15A’dan (133. Filo) oluşan saldırı paketi Etzion Hava Üssü’nden yola çıktı. Yarbay Ze’ev Raz tarafından komuta edilen ve biri hariç tamamı savaş tecrübeli pilotlardan oluşan F-16 kolunun en arkasındaki uçağın pilotu ise 25 yaşında ve diğer pilotların aksine bekar olan İlan Ramon’du. Ramon daha sonra ilk İsrailli astronot olacak ve Columbia faciasında hayatını kaybedecektir.

Saldırı paketinin rotası mümkün olduğunca radar örtüsünden kaçınacak ve köy, kasabaların oldukça uzağından geçecek şekilde ayarlanmıştı. Ancak yol üzerindeki Akabe yakınlarından geçerlerken çok ilginç bir tesadüf eseri, bir kişi bu uçakları tespit etti. Bu kişi Ürdün Kralı Hüseyin’di. O sırada tatil için Akabe’de bulunan Hüseyin Irak makamlarına haber vermek için girişimde bulundu, ancak iletişim sistemlerindeki aksaklık sebebiyle haberi veremedi. Bu sırada zaten grup yolu yarılamış bulunuyordu.

1735’te Osirak’ın dev huni biçimli bacaları pilotların görüş mesafesine girdi. Plan bu aşamada uçakların aniden yükselmesi, ardından da yaklaşık 35 derecelik açıya pike yapmasını gerektiriyordu. Bu açı ile olabildiğince derine nüfuz edecek bombalar, zaman ayarlı tapalar ile mümkün olan en fazla hasarı yaratacaktı. Hesaplara göre saldırı pakedinin toplam 16 adet 1000 kg’lik Mk.84 bombasının yarısının isabeti, bile istenilen hasarı yaratmaya yetecekti. F-16’lar bomba bırakma bacağına geçince F-15’ler de tesis çevresinde daire çizmeye başladı. Yaklaşık 10’ar saniyelik aralarla bombalarını bırakan F-16’lar tam planlandığı gibi 1 dakika 20 saniye sonra geri dönüş yoluna girdiler. Bırakılan 16 bombanın 14’ü tesislere isabet etmiş, tüm ana yapı bacalar ve reaktörle birlikte tahrip olmuş, hiçbir Irak hava savunma sistemi reaksiyon gösteremediği için kayıp vermek bir yana isabet bile alınmamıştır. (Temmuz-1 tesislerinin hava savunmasından sorumlu Albay Fahri Hüseyin Cabbar, Saddam Hüseyin’in emri ile idam edilmiştir. “İsrail İran’ı Vurmaya Hazırlanıyor”, Özge Kılınç, Turkish Defence Sayı: 2, Sayfa: 83)

Osirak saldırısı uluslar arası kamuoyunda büyük şok yarattı. İsrail, halihazırda başka bir ülke ile savaşta bulunan Irak’a herhangi bir uyarıda bulunmadan ya da ültimatom vermeden saldırmıştı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi 487 Numaralı Kararı ile İsrail’i kınadı. Irak da bombalanan reaktörün tamamen barışçıl amaçlarla inşa edilmiş olduğunu ve yenisini üreteceğini açıkladı.

İsrail istihbaratının Menahem Begin’e sunmuş olduğu raporda, Irak’ın 1981 yılı itibariyle nükleer bir silah üretmesi için 5 ila 10 yıl arası bir süreye ihtiyaç duyduğu tahmin edilmekteydi. Ancak bu ülkenin saldırıdan önce nükleer silah başlığı elde etmeyi içeren çabalarının bulunup bulunmadığı halen tartışmalıdır. Bazı kaynaklar Irak’ın IAEA ile son derece sıkı işbirliği yapmış olduğunun altını çizmektedirler. Temmuz-1 tesisleri IAEA yetkilileri tarafından en son Ocak 1981’de teftiş edilmiş ve olumsuz herhangi bir durum rapor edilmemişti. Ancak İsrail Irak’ın yüksek miktarda başlık yapımında kullanılabilecek malzeme sağlamaya çalıştığını, buna karşılık BM Anlaşmasının 51. maddesine göre “kendini savunma hakkını” kullandığını belirtmiştir. İsrail’e yöneltilen eleştirilerin bir diğeri de, tesislerle ilgili istihbarat raporlarının alelacele ve sağlam kanıtlara dayanmadan hazırlanmış olduğu, İsrail’in “önleyici vuruş” (preemptive strike) bahanesiyle uluslar arası hukuku çiğnediği yönündedir. Buna ilaveten Irak’ın tersine İsrail, NPT anlaşmasını imzalamamış, Dimona Nükleer Tesisi’ni denetimlere açmamış, bu konuda BM ile işbirliği yapmamıştır (Buna ilaveten İsrail’in devlet politikası olarak nükleer silahlara sahip olduğunu ne kabul ne de inkar ettiğini hatırlatmak gerekir). İsrail’in saldırı için öne sürdüğü hukuki argüman; bu ülkenin 1949 yılından beri İsrail ile herhangi bir ateşkes anlaşması imzalamamış,dolayısıyla hukuki olarak zaten İsrail ile savaş halinde olduğu, buna ilaveten devlet politikası olarak İsrail’in “varolma hakkı”na saygı göstermediğidir. İsrail’e göre “Siyonist ülkeyi yoketmeyi hedefleyen” Irak’ın nükleer teknolojiye yatırım yapması doğrudan İsrail’in bekasına yönelmiş bir tehdittir ve ciddi bir potansiyele ulaşmadan bertaraf edilmesi, İsrail’in hakkıdır. Ayrıca saldırıyı savunan kesimin bir diğer argümanı da, Irak’ın 1981 yılında nükleer araştırma ve tesis bakımından henüz yeterince güçlü bir altyapı oluşturmamış olduğu, dolayısıyla bu aşamada yapılacak bir saldırının, Irak’ın ileride oluşturacağı tehdidin bertaraf edilmesinden çok daha kolay olacağıdır. Zira taktiksel açıdan bakıldığında, ülkenin çeşitli noktalarına yayılmış ve yeterli güvenlik önlemi alınmış nükleer tesislerin vurulmasındansa, programın beynini teşkil eden tek bir merkezin yok edilmesi çok daha etkin bir çözümdür.

Osirak’ın imhasından sonra Irak nükleer programını tekrar canlandırmak için çalışmalara başladı. Ancak İran ile devam eden ve gittikçe daha pahalıya mal olan savaş, bu çalışmaları önemli ölçüde yavaşlattı. Fransa ile yapılan görüşmeler sonucunda bu ülke “Proje 182” adı altında yeni bir reaktör inşasına yardım etmeyi kabul etti. Ancak 1984 yılında Fransa’nın projeden çekilmesi sonucu Irak yeni alternatifler aramaya başladı. 1985 yılında Kanada üretimi bir reaktör tasarımı üzerinde karar kılındı. Ancak savaşın maliyeti sebebiyle 1988’e kadar proje son derece yavaş ilerledi. Bazı kaynaklara göre 1990’da Kuveyt’in işgalinden sonra 1991 Nisan’ına kadar bomba yapabilecek kadar uranyuma sahip olmak hedeflenmişti.

17 Ocak 1991’de başlayan Çöl Fırtınası harekatı kapsamında Müttefik Kuvvetler tarafından Irak’ın Proje-182 kapsamında inşa edilen ve Temmuz-2 olarak adlandırılan nükleer tesislerine bir dizi saldırı düzenlenmiştir. 20 Ocak’ta toplam 56 adet F-16 savaş uçağı tarafından Mk serisi genel maksat bombalarla yapılan bir saldırı DIA (Defence Intelligence Agency – ABD Askeri İstihbarat Servisi) tarafından “son derece başarısız” olarak nitelendirilmiştir. 23 Ocak’ta başlayan ve toplam 48 adet F-117’nin katıldığı, 32 günlük bir süreci kapsayan bombardıman görevinde ise toplam 66 adet bomba kullanılmış, sonuçları tatmin edici bulunmamıştır. 5 Şubat’ta 17 F-111F’nin katıldığı saldırı sonucu tesislerin tamamen etkisiz hale getirilmiş olduğu rapor edilmiştir.

Sonuç

İsrail’in büyük cüretle ve olağanüstü risk alarak gerçekleştirdiği bu saldırı, askeri ve taktiksel açıdan gerçek bir başarıdır. F-16A’nın ilk Block serisi gibi, yer saldırı görevleri için optimize edilmemiş ve yeni envantere girmiş bir uçağı bu denli limitlerine kadar zorlayıp, bir de “cerrahi hassaslıkta” bir operasyon icra etmek, IDF Hava Kuvvetleri için büyük bir başarıdır. 9-20 metre arası irtifalarda ve yakıt ile ağır bomba yüklü uçakların alacağı en ufak bir uçaksavar mermi isabeti bile sonları olabilirdi. Kaldı ki hedefe ulaşmak için Irak’tan başka üzerinden geçilmesi gereken iki ülke daha vardı, bu da riski en az iki misli arttırmaktaydı. Etkileri ile mukayese edildiğinde, bir de hiçbir kayıp verilmediği göz önüne alındığında “Opera Operasyonu”nun askeri açıdan mükemmel nitelikte olduğu rahatlıkla söylenebilir.

Ancak hukuki ve etik açıdan bu saldırının –mükemmelliği bir yana- haklılığı son derece tartışmalıdır. Bazı analistler 1981’e kadar Irak’ın nükleer savaş başlığı elde etme amacının bulunmadığını, bu çalışmaları saldırıdan sonra ön plana çıkardığını iddia etmektedir. Körfez Savaşı’ndan sonra teftişlerde bulunan BM müfettişleri, Irak’ın nükleer silah programının bulunduğunu, ancak bu konudaki hiçbir çalışmanın 1981’den önceki bir tarihe uzanmadığını rapor etmişlerdir. Bu açıdan bakıldığında saldırı salt agresyon olarak nitelenebilir. Ancak göz önünde tutulması gereken bir başka husus da, tesisin devreye girdikten sonra imha edilmesinin son derece tehlikeli olacağıdır. Bu sebeple “Opera Operasyonu” için yakın dönemin en başta gelen “önleyici darbe” harekatı olduğu iddia edilebilir. Ancak “önleyici darbe” doktrininin açmazda bulunduğu husus, en son Körfez Savaşı’nda da görüldüğü üzere, ulusal çıkarlarla uluslar arası hukukun çatışmasıdır.

Son olarak Osirak saldırısı ve 2. Körfez Savaşı ile ilgili iki ilginç anektodu aktarmakta fayda var. Bunlardan birincisi 1981 yılında IDF Hava Kuvvetleri komutanı olan ve daha sonra 1991’de İsrail’in ABD Büyükelçiliği görevinde bulunan David Ivry’ye, Çöl Fırtınası sırasında verilen bir armağan ile ilgili. Bu armağan, Temmuz-1 tesislerinin Çöl Fırtınası esnasında çekilmiş bir uydu fotografı ve fotografın üzerinde dönemin Savunma Bakanı Dick Cheney tarafından bizzat yazılmış bir nottan oluşmaktaydı. Uydu fotografında, Temmuz-1 tesislerinin tamamen harabeden ibaret olduğu, reaktörün bulunduğu bölgede ağaç ve yabani otların yetiştiği görülmekteydi. Notta ise şunlar yazılıydı: “General Ivry’ye; 1981 yılında yaptığı olağanüstü işler için teşekkür ve şükranlarımla birlikte. O iş ki, şimdi Çöl Fırtınası’nda bizi korumuş ve işimizi kolaylaştırmıştır”

Diğer olay ise, Şubat 2003’te Columbia uzay mekiğinin dünyaya dönüşü sırasında parçalanmasıyla hayatını kaybeden astronot Ilan Ramon’un ailesini ziyareti sırasında George Bush’un söylediği bir sözle ilgilidir. Bush, Ramon’un çocuklarına “Babanız harika bir iş çıkardı, onu ben tamamlayacağım” demiştir.

Etiketler: , , , , , , ,